Hasilat sənayesi gəlirlərindən asılılıq

Politoloq Maykl Ross neftdən asılılığı “neft, qaz və kömür ixracatının ÜDM-ə nisbəti” kimi təsvir edir. Bu tərifə əsasən, 1995-ci ildə neftdən ən çox asılı olan dövlət Anqola olub (68,5 %), daha sonra Küveyt (49,1 %) gəlir. Mineral maddələrdən ən çox asılı olan dövlətlər Bostvana (35,1 %) və Syerra-Leone (28,9 %) idi.

Yüksək dərəcədə asılılıq dövləti zorakı münaqişəyə daha çox meyllilik, zəif institutlar və zəif iqtisadi inkişaf kimi “resurs lənəti” simptomlarına qarşı daha çox həssaslaşdıra bilər. BMT-nin 1960-1990-cı illərdə resursdan asılılıq modellərinin tədqiqi ilə bağlı sənədləri yüksək həcmdə neft ehtiyatları olan ölkələrin adam başina olan gəlirin aşagı olması arasında baglılıq aşkar edilib.

Lakin şəkildən neft gəlirlərindən asılılığın iki müxtəlif formasını görmək olar, onlardan birincisi büdcə gəlirlərində neft gəlirlərinin nisbəti və ya hökumətin ümumi gəliri, ikincisi isə neft ixracından gələn gəlirin ümumi ixrac həcmində nisbətidir. 2003-cü ildə BVF qeyd edirdi ki, neftin dövlət gəlirlərinin yarısından bir qədər çox və ixracın yarısından bir qədər az olduğunu nəzərə alaraq, Körfəzdəki istehsalçılardan Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri neftdən daha az asılıdır.



Qətərdə əksinə, neft dövlət gəlirlərinin 70%-ni, ümumi ixrac həcminin isə 80%-ni təşkil edir. Beynəlxalq Valyuta Fondu 2005-2008-ci illərdə neft və qaz gəlirlərinin dövlət gəlirlərinin 25%-dən çoxunu təşkil etdiyi və dolğun təhlil üçün kifayət qədər məlumat olan ən az 30 ölkə müəyyən edib:

Əlcəzair, Anqola, Azərbaycan, Bəhreyn, Boliviya, Bruney, Venesuela, Çad, Konqo, Ekvador, Ekvatorial Qvineya, Qabon, İndoneziya, İran, Qazaxıstan, Küveyt, Liviya, Meksika, Nigeriya, Norveç, Oman, Qətər, Rusiya, Səudiyyə Ərəbistanı, Sudan, Timor-Leşti, Trinidad və Tobaqo, BƏƏ, Vyetnam və Yəmən.

Qeyd etmək lazımdır ki, neft gəlirlərindən asılılıq çıxarılan neftin və ya ixracın miqdarı ilə bağlı deyil. 2003-cü ildə ümumilikdə gündə 448 000 barel neft ixrac edən Yəmən neft satışından gələn gəlirdən analoji dövrlə müqayisədə gündə 10200 min barel, yəni iyirmi dəfə çox neft ixrac edən Səudiyyə Ərəbistanından daha yüksək dərəcədə asılılıq nümayiş etdirib.

= Azərbaycanda mədən sənayesi gəlirlərindən asılılıq =

"Əsas məqalə: Azərbaycanda mədən sənayesi gəlirlərindən asılılıq"

=Qeydlər=