Azərbaycanda karbohidrogenlərin tənzimlənməsi

2009-cu ildən etibarən Azərbaycanda neft-qaz sektorunu tənzimləyən bir qanunvericilik belə olmayıb. Baxmayaraq ki, neft və qaz haqqında qanun layihəsi təsdiq edilməsi üçün parlamentə təqdim edilib. Energetika iqtisadiyyatı üzrə ABŞ Assosiasiyasının (USAEE) məlumatına görə, Azərbaycanda neft və qaz üzrə əsas müasir qaydaların və prosedurlarının müəyyən edilməsi, boru kəmərlərinin tənzimlənməsi və tariflərin müəyyən edilməsi üçün müasir, müstəqil tənzimləyici orqan da yoxdur. Neft qanunvericiliyi, boru kəmərləri ilə bağlı qanunvericilik və tarif tənzimləməsi olmadığı üçün, USAEE-nin məlumatına görə, Azərbaycan bəzi Xəzəryanı qonşularından geri qalır.

=Nazirliklər və idarələr=

Sənaye və Energetika Nazirliyi
Sənaye və Energetika Nazirliyi neft hasilatı, nəqliyyatı və emalı üzrə dövlət siyasətinin hazırlanmasında və həyata keçirilməsində iştirak edir. Xüsusən, prezidentin tapşırığı əsasında nazirlik məhsul bölgüsü haqqında neft sazişlərinin (MBS) və Azərbaycanda karbohidrogen ehtiyatlarının mənimsənilməsi ilə bağlı dövlət adından digər müqavilələrin hazırlanmasına, razılaşdırılmasına, yerinə yetirilməsinə və onların həyata keçirilməsinə nəzarətə görə məsuliyyət daşıyır.

Əslində isə, USAEE hesab edir ki, nazirliklərə yekun MBS-lərə görə yalnız adda cavabdehlik verilib, əslində neft haqqında qanun olmadığı üçün bu məsuliyyət, bir qayda olaraq, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) üzərinə qoyulur.

"Əsas məqalə: Azərbaycanın Sənaye və Energetika Nazirliyi"

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ)
Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) əsasən neft layihələrinin təcrübi, ticari tərəflərinə görə cavabdehdir amma neft haqqında qanunun olmaması Sənaye və Energetika Nazirliyi ilə mürəkkəb, çox vaxt ziddiyyətli münasibətlərə gətirib çıxarıb. ARDNŞ-nin keçmiş prezidenti Sabit Bağırov bunu belə təsvir edir: "SOCAR-ın bütün müqavilələrdə öz payı var və beləliklə, o, müqavilə tərəflərindən biridir. Eyni zamanda, SOCAR bu müqavilələrdə hökuməti təmsil edir. Podratçı qismində SOCAR müqavilədə subpodratçıların gəlirlərinin artırılmasında maraqlıdır. Amma nəticədə bu, hökumətin gəlirlərinin azalmasına gətirib çıxara bilər.

Bu arada, SOCAR-ın bütün müqavilələrdə iştirakı, onun Azərbaycan prezidentindən birbaşa asılılığı xarici iştirakçılarla danışıqları nisbətən sadələşdirməkdir. Nəticədə, USAEE-yə görə, xarici investorlar hökumətin sadə strukturu və veto oyunçuların olmaması sayəsində danışıqlar və müqavilələrin yerinə yetirilməsi zamanı nisbətən az təzyiqlə qarşılaşırlar..

" Əsas məqalə: Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti (ARDNŞ)"

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (ARDNF)
Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (ARDNF) 1999-cu ildə Azərbaycan neft gəlirlərinin toplanması və idarə edilməsi üçün yaradılıb.

"Əsas məqalə: Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (ARDNF)"

=Qanunlar və normativ aktlar= 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra müstəqil Azərbaycan neft və qazın tənzimlənməsi üçün öz hüquqi əsasını inkişaf etdirməyə başladı. Azərbaycan 1996-cı ilin may ayında enerji resurslarından istifadə haqqında qanun (qanun № 94-IQ), daha sonra isə 1998-ci ilin fevralında yeraltı sərvətlər haqqında qanun (qanun № 439-IQ redaksiyasında) və 1998-ci ilin noyabrında enerji haqqında qanun (qanun № 541-IQ) qəbul etdi. 2000-ci ilin martında prezident Heydər Əliyev 310 sayfı fərman verdi, ona əsasən, neft və neft məhsullarının hasilatı və emalı yalnız dövlət müəssisələri və səhmlərin nəzarət paketi dövlətə məxsus olan səhmdar cəmiyyətləri tərəfindən həyata keçirilə bilər.

Yerin təki haqqında Qanun və enerji məsələləri ilə bağlı qanunlar
Yeraltı sərvətlər haqqında qanun yeraltı sərvətlərin kəşfiyyatı, istifadəsi, mühafizəsi, təhlükəsizliyi və yeraltı sərvətlərdən, o cümlədən həm Azərbaycan ərazisində, həm də Xəzər dənizi şelfinin Azərbaycan sektorunda yerləşən neftdən istifadəyə nəzarəti tənzimləyir. Yeraltı sərvətlər haqqında qanun 1976-cı il tarixli əvvəlki qanunu əvəz etdi, ondan yeraltı sərvətlər kimi neft və qaz anlayışları məxsusi olaraq çıxarıldı.

Baxmayaraq ki, yeraltı sərvətlər və enerji haqqında qanunlar enerji resurslarından istifadə üçün ümumi əsası nəzərdə tutur, USAEE-nin qənaətinə görə, bir çox hallarda onların müddəaları bir-birinə zidd olur, habelə, energi hüququnun yeraltı sərvətlər haqqında qanundan üstün olub-olmadığı və mövcud MBS-lərin əksəriyyətinin bu qanunların müddəaları olub-olmadığı aydın deyil.

=Qeydlər=