Enerji Strukturu

=“Enerji strukturu” nədir? =

“Enerji strukturu” adambaşına düşən enerji mənbəyi istehlakının bir regiondan digərinə paylanmasına aid edilir. Hər ölkə öz enerji balansını müəyyən etməklə enerjidən müxtəlif cür istifadə edir.

BP Statistical Review -ə görə, 2010-cu ildə neft istehlakı dünyada ilkin enerjinin 34%-ni təşkil edib, kömür balansın 30%-ni, qaz istehlakı - 24%, hidroenergetika  - 6,5% və qeyri-hidro enerji mənbələri  (bio-yanacaq da daxil olmaqla)  1,8% təşkil edib. BP-nin Energy Outlook 2030-  un məruzəsində müasir iqtisadi enerjinin formalaşmasının üç əsas tendensiyası qeyd olunub: industrializasiya, urbanizasiya və motorizasiya. Bu tendensiyalar:


 * yüksək enerji istehlakına.
 * istehsalatda və istehlakda enerjidən yüksək dərəcədə effektiv istifadəyə.
 * enerji mənbələrinin yüksək diversifikasiyasına.
 * istifadə baxımından təmiz və əlverişli enerjiyə yüksək tələbata gətirib çıxarıb.

=Tarixi tendensiyalar=

Hakimiyyətin bir mənbəyi hər zaman energetika strukturunda üstün olub. Sənayeləşmədən öncəki dövrdə bu, ağac idi, sənaye inqilabı dövründə daş kömür, 20 əsrdə neft. BP proqnızlaşdırır ki, 2030-cu ilədək təbii qaz daha çox əhəmiyyət kəsb edəcək, lakin enerji effektivliyi o demək olacaq ki, iqtisadi artım bütün dünya üzrə daha az enerji tutumlu olacaq.

Sənayeləşmənin ilk böyük dalğası kömür, yanacaq olub ki, bunlar da İkinci Dünya Müharibəsindən sonra üstünlük təşkil ediblər. Növbəti mühüm keçid – elektrik enerjisi və daxili yanma mühərrikidir ki, bu da kömürdən uzaqlaşmağa imkan verib. Kömür elektrik enerjisi istehsalında əsas yanacaq kimi tədricən təbii qaz və bərpa olunan enerji mənbələri ilə əvəzlənib.

Lakin 2000-2011-ci illər arası enerji balansında kömürün payı Çində güclü artım fonunda 4% artıb, 21-ci əsrdə artım əsasən kömürün yandırılmasının payına düşüb. 2011-ci ildə kömür istehlakı 7,6% artıb və 2003-cü ildən bu yana istənilən dövrdə olduğundan tez artıb.

=Gələcək üçün proqnozlar=

BEA proqnozlaşdırır ki, dünya enerji balansında təbii qazın payı 2011-ci ildə 21%-dən 2035-ci ildə 25%-dək artacaq. Kömürün payı isə azalacaq. Lakin onların hesabatına uyğun olaraq enerji balansında təbii qazın payının artırılması kifayət deyil ki, minimum 2C qlobal temperaturdan qaçmaq mümkün olsun, baxmayaraq ki, hesablamalara görə, qaz strukturda bəzi kömür və nefti əvəzləyə bilər və hansısa dərəcədə nüvə enerjisini sıxışdıra bilər və bununla da parnik qazlarının atılmasını artırar.

BP-nin hesablamalarına görə, yanacaq qarışığı uzunmüddətli xidmətlə əlaqədar nisbətən ləng dəyişəcək. Lakin ən çevik artan yanacaq növləri bərpa olunan enerji mənbələri olacaq ki, gözlənildiyi kimi, 2010-2030-cu illərdə ildı 8,2% artacaq. Mədən yanacaq növləri arasında qaz ən çevik templə artacaq (ildə 2,1%). Onların proqnozlarına görə, uzun müddət ərzində bazarda neftin payı azalmağa başlayacaq ki, Çin və Hindistanda şevik industrializasiya ilə əlaqədar bazarda kömürlə bağlı son uğurlara 2030-cu ildə yenidən baxılacaq.

Qeyri-ənənəvi enerji mənbələri
Petroleum Economist xəbər verir ki, şist qazı və kömür metan kimi qeyri-ənənəvi resurslar gələcəkdə enerji resurslarına olan dünya tələbatının təmin olunmasında mühüm rol oynayacaq və ABŞ-da qeyri-ənənəvi qazın artmasının sayəsində “oyun qaydalarını dəyişəcək”. Lakin demək olar ki, dünyanın qeyri-ənənəvi resurslarının ümumi sayının 75%-i Şimali Amerikanın hüdudlarından kənardadır.

BEA-nın 2011-ci il üçün “Doğrudanmı, biz qızıl qaz əsrinə daxil oluruq” hesabatına görə, qeyri-ənənəvi qaz resursları hazırda adi resurslar kimi qiymətləndirilir və hazırda qeyri-ənənəvi qaz ABŞ-da realizə olunan məhsulların 60%-ə qədərini təşkil edir.

KPMG özünün Shale Gas - A Global Perspective hesabatında bildirir ki, bu resurs dünyada enerjini “başdan ayağa” çevirmək və mədən yanacaq növlərini ayrı-ayrı yerlərdə, o cümlədən Çin, Amerika, Argentina, Meksika və Cənubi Afrikada enerji balansında dəyişdirmək, bərpa olunan resursların inkişafını yubatmaq üçün potensiala malikdir. Lakin sahə öncə ciddi normativ maneələrlə və reputasiya problemi ilə üzləşməlidir.

Bərpa olunan enerji mənbələri
Bərpa olunan enerji mənbələri özündə külək, fotoelektrik, yanacaq, günəş, qabarma və dalğavari elektrik stansiyaları kimi mənbələri özündə ehtiva edir. Bərpa olunan enerji onun qlobal struktura töhfəsi baxımından hələ də rüşeym halındadır, halbuki, qlobal töhfə əvvəlkitək əhəmiyyətli deyil, o, yüksək artım tempini göstərir. Külək enerjisi məsələn, 1997-2007-ci illərdə artım tempinin 30%-dən çox olduğunu göstərdi. Bununla belə, kömür və neft kimi enerjini almaq üçün mədən yanacağına tələbat ekoloji baxımdan təmiz enerjiyə tələbatı qabaqlayır.

=Dünya üzrə “enerji strukturu”=

Azərbaycan
"Əsas məqalə: Azərbaycanda “enerji strukturu”"

=Qeydlər=