Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (ARDNF)

=Xülasə=

Dövlət Neft Fondu (ARDNF) Azərbaycanın milli rifah fondu kimi fəaliyyət göstərir. Qurum 1999-cu ildə yaradılıb və 1 yanvar 2013-cü ilə olan məlumata görə fondun aktivləri 34 129 000 000 ABŞ dolları təşkil edir.

ARDNF dövlətin bütün neft və təbii qaz gəlirlərini idarə edən icarçı direktoru vasitəsilə bilavasitə Azərbaycan prezidentinə tabedir. Fondun yaradılmasının məqsədi iqtisadiyyatın müxtəlifləşdirilməsinə yardım etməklə və milli sərvətlərin gələcək nəsillər üçün qorunub saxlanmasına şərait yaratmaqla, Azərbaycanda iqtisadi sabitliyin qorunub saxlanması idi. ARDNF həmçinin Mədən sənayesində şəffaflıq təşəbbüsü (MSŞT) prinsiplərinin həyata keçirilməsinə görə məsuliyyət daşıyır.

SOCAR-dan vergi gəlirləri birbaşa Azərbaycanın dövlət büdcəsinə daxil olsa da, hasilatın pay bölgüsü haqqında sazişlərdən dövlət gəlirləri, bonus ödənişləri və qonorarlar ARDNF tərəfindən ödənilir. Bundan başqa, ARDNF Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft kəmərindən nəqliyyat vergisi şəklində əldə olunan vəsaitləri alır. 2012-ci ildən etibarən fondun rəsmi saytında illik hesabat dərc edilir. Hesabatda gəlir mənbələrinin bölgüsü təqdim edilir.

=İdarəetməe=

ARDNF – öz idarəetmə və nəzarət səlahiyyətləri üzrə mütəxəssislər komandası ilə ayrıca hüquqi şəxs qismində fəaliyyət göstərən dövlət qeyri-büdcə fondudur. İcraçı direktor Azərbaycan prezidenti tərəfindən təyin edilir və vəzifədən azad edilir.

Lakin Revenue Watch Institute (RWI) bu qurumu idarəetmə üçün zəif hesab edir, ARDNF-nin prezident qarşısında hesabatlılığı fonunda prezidentin fikrini və hərəktələrini məhdudlaşdırmaq üçün heç bir maneə və əks təsir yoxdur. RWI qeyd edir ki, Norveç və Qazaxıstan kimi ölkələr Milli Neft Fondunun xərcləri məsələsinin həllini parlamentlərinə həvalə ediblər, lakin Azərbaycanda belə qanunverici tədbirlər yoxdur. 2012-ci ilin sonlarına olan məlumata görə, ARDNF-dən dövlət büdcəsinə transfertlərin həcmi ilə bağlı və ya Fondun vəsaitlərinin necə xərclənməsi haqqında heç bir qanunverici məhdudiyyət yoxdur

2013-cü ilin martına olan məlumata görə, ARDNF-nin direktoru Şahmar Mövsumovdur. 2011-ci ildə Mövsumov EİTİ Beynəlxalq Şurasına üzvlüyə namizəd seçilib.

=Xərclər=

ARDNF-nin vəsaitləri 2006-cı ildə təxminən 1,2 mlrd ABŞ dollarından 2008-ci ildə 19 mlrd.-dan çox ABŞ dollarına, 2012-ci ildə 32,6 mlrd. dollara və 2013-cü ilə qədər 34,129 mlrd. dollara qədər artıb. Lakin 2013-cü ildə prezident seçkiləri ərəfəsində dövlət büdcəsindən transfertlərin artması nəticəsində Fondun 2,2 mlrd. defisiti olacaq, Bakı Centre for Social and Economic Development (CESD) belə hesab edir.

Büdcə transfertləri
2008-2012-ci illər ərzində Fondun dövlət büdcəsinə yatırımı 2008-ci ildə 32%-dən 2012-ci ildə 60%-ə qədər artıb.

Bu il dövlət büdcəsinə transfertlər 14,51 mlrd. ABŞ dolları səviyyəsində proqnozlaşdırılır. Bu, 2012-ci ildə olduğundan (12,5 mlrd. dollar) 14% çoxdur. 2013-cü il prezident seçkilərini nəzərə alaraq, hökumət infrastruktur layihələrinə böyük vəsait xərcləyir və dövlət maaşlarını və təaüdləri artırır. Lakin Azad İqtisadiyyata Dəstək QHT-si hesab edir ki, bu gedişlə “Azərbaycanlıların gələcək nəsilləri boş neft fondu alacaq”.

İnfrastruktur layihələri
Fondun resurslarından investisiya layihələrinin maliyyələşdirilməsi üçün də istifadə olunur. Revenue Watch İnstitute bildirir ki, ARDNF qaçqınların və məcburi köçkünlərin köçürülməsini (2012-ci ilə olan məlumata görə ümumilikdə ildə 100 mln. dollardan çox məbləğə), Oğuz-Qəbələ-Bakı su kəmərinin tikintisini (2011-ci ildə 903 mln. ABŞ dolları) maliyyələşdirib.

ARDNF həmçinin Trans-Anadolu boru kəməri (TANAP) kimi regional qaz nəqliyyatı layihələrinin maliyyələşdirilməsinə öz töhfəsini verir. 2013-cü ilin başlanğıcına olan məlumata görə, Fond həmçinin Nabucco və ya Trans-Adriatic Pipeline (TAP) layihələrinin maliyyələşdirilməsi üzrə ilkin danışıqlar aparıb.

Səhmlər
İcraçı direktor Mövsumovun sözlərinə görə, 2012-ci ildə ARDNF dövlət qiymətli kağızlar, daşınmaz əmlak və qızıl bazarına çıxıb.

2013-cü il üçün planlar haqqında danışan Mövsumov qeyd edib ki, ilin sonuna qədər qızıl ehtiyatları 30 tona qədər artacaq ki, investisiya portfelinin 5%-ə qədəri bu ehtiyatların payına düşür. ARDNF 2012-ci ildə qızıla investisiya etməyə başlayıb. Qızıl uzunmüddətli gələcəkdə inflyasiyanın və valyuta risklərinin azaldılmasının səmərəli aləti ola bilər. Bundan başqa, qızıl iqtisadi böhran dövrlərində maliyyə bazarlarında süqutdan müdafiəni təmin edir. ARDNF qızılı London metal birjasından alır və müvəqqəti olaraq JP Morgan anbarında saxlayır.

=İnvestisiya siyasəti=

Salans firmasının məlumatına görə, 2011-ci ildə Azərbaycan prezidenti indiyədək həddindən artıq konservativ investisiya siyasəti ilə idarə olunan ARDNF-nin əməliyyatlarının liberallaşdırılması və aktivlərinin idarə edilməsi üzrə bir sıra fərmanlar verib. Yeni qaydalar ARDNF-nin investisiya edə biləcəyi aktiv sahələrini və tərkiblərini xeyli genişləndirdi. Düzəlişlərə əsasən, ARDNF-nin G7 ölkələrində (ABŞ, Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya, Kanada və Yaponia) aktivlərə, Avropa bölgəsi ölkələrinə, Rusiyaya, Türkiyəyə, habelə uzunmüddətli kredit reytinqi “A”dan (Stendard end Purs) və ya “A2”dən (Moodys) aşağı olmayan ölkələrə investisiya etməsinə icazə verilib. Mərkəzi və kommersiya banklarının depozitlərinin, başqa ölkələrə, dövlət müəssisələrinə və beynəlxalq maliyyə müəssisələrinə verilmiş borc öhdəliklərinin, fond indekslərinə daxil edilmiş səhmlərin, külçə halında qızılın və daşınmaz əmlakın daxil edilməsi hesabına ARDNF-nin investisiya portfelinin tərkibi genişləndirilib.

=Xarici keçidlər=

Rəsmi sayt: www.oilfund.az

Revenue Watch: DECREE OF THE PRESIDENT OF THE REPUBLIC OF AZERBAIJAN ON ESTABLISHMENT OF THE STATE OIL FUND OF THE REPUBLIC OF AZERBAIJAN (en)

=Qeydlər=