Azərbaycan-Türkmənistan

=Xülasə=

Azərbaycan və Türkmənistan Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müstəqillik əldə etdikləri andan etibarən Xəzərdə üç neft yatağından başqa, dəniz sərhədlərini razılaşdırdılar. 2012-ci ilin avqustuna olan məlumata görə, üç yataqdan ikisi Azərbaycanın energetika sektorunun tərkib hisəsidir, üçüncüsü – Sərdar-Kəpəz isə mübahisəli olaraq qalır. 2009-cu il diplomatik yazışmalarından sızan məlumatda deyilirdi ki, Azərbaycan prezidenti Əliyev deyib ki, Bakının diplomatik səylərinə baxmayaraq, Türkmənistan bir çox cəhətlərdən tapmaca olaraq qalır. Lakin Azərbaycan əvvəlki kimi Sərdar-Kəpəz layihəsinin işlənməsi üzrə kommersiya layihələri üzrə Türkmənistanla birlikdə işləməyə hazırdır.

=Xəzərdə ərazi mübahisələri =

2009-cu ilin avqustunda mübahisəli Sərdar-Kəpəz neft yatağının işlənməsi ilə bağlı Azərbaycan və Türkmənistan arasında fikir ayrılığı yarandı, baxmayaraq ki, ARDNŞ vitse-prezidenti Elşad Nəsirovun fikrincə, münaqişənin kökü daha dərinə gedib çıxır. Azərbaycan və Türkmənistan 2009-cu ilin iyulunda Xəzərdə sərhət bölgüsü haqqında danışıqlar üçün görüş keçirib. Beynəlxalq arbitraj istiqamətində addım atılıb, amma son nəticədə Nəsirov bunu “kəskin, qeyri-səmərəli və zəhmət tələb edən yol” adlandırıb. Aşqabadın Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG) ilə bağlı, çox güman ki, iddiaları yaranacaq və beynəlxalq arbitraj Türkmənistanı dəstəkləyərsə, boru kəmərinin gələcəyi təhlükə altında olacaq. Nəsirov qeyd edib ki, 2009-cu ilin avqustunda mövcud olan bölgü xətti 1949-cu ildə çəkilmiş Sovet sərhədi idi.

Türkmənistan prezidenti beynəlxalq arbitraja şikayəti haqqında məlumat verdikdən 10 gün sonra o, Sərdar-Kəpəz üzrə danışıqların davam edə biləcəyini bildirdi. SOCAR gəlir bölgüsü üzrə imtiyazlar təklif edir. Bu imtiyazlara görə Türkmənistan gəlirin 80%-ni ala bilər. Danışıqlar növbəti dəfə çıxılmaz nöqtəyə çatdıqda, Bakı Rusiyanın Aşqabada təzyiqi olduğunu ehtimal edib.

2012-ci ilin iyununda Azərbaycan Türkmənistanın Bakının suveren hüquqlarını pozmaqla, mübahisəli Kəpəz yatağında və Xəzərin Azərbaycan və Türkmənistan sektorlarını ayıran xətt boyunca seysmik kəşfiyyata başladığını iddia edərək, rəsmi etirazla çıxış etdikdən sonra münasibətlər pisləşdi. Buna cavabda Türkmənistan XİN Azərbaycan Sərhəd Xidmətini Xəzərin Azərbaycan yurisdiksiyasından kənarda qalan sektorunda araşdırma aparan gəmiyə qarşı qanunsuz hərəkətlərdə ittiham edib.

=Boru kəmərləri=

Trans-Xəzər boru kəməri
Bakı nümayəndələrinin fikrincə, Bakı və Aşqabad arasında mübahisənin davam etməsi təklif olunan Trans-Xəzər qaz kəməri layihəsinin potensial maliyyə mənbələrini qorxudur və bu regionda investisiya perspektivlərini şübhə altına qoyur.

Eurasianet-də yer alan məqaləyə görə, belə bir boru kəmərinin tikintisinə Tehrana və Moskvaya meydan oxunması kimi baxılır və 2012-ci ilin avqustunda onlar bu prosesin ləngidilməsi üzrə təsirlərini sübut etdilər. Lakin 2012-ci ilin iyununda Aİ dəqiq bəyan edib ki, boru kəmərinin tikintisi üçün heç bir siyasi və ya ekoloji maneə görmür.

"Əsas məqalə: Transxəzər qaz kəməri (təklif olunan)"

Trans-Asiya boru kəməri
Diplomatik yazışmalardan sızan məlumata görə, Trans-Asiya boru kəmərinə (Türkmənistandan Çinə) cavab olaraq Bakı yenidən bu layihədə maraqlı olmadığı barədə mövqeyini təsdiq etdi (2009-cu ilin dekabrında), baxmayaraq ki, şərqə mümkün qaz ixraclarla bağlı müzakirələr olub. SOCAR həmçinin bildirib ki, şərqə təbii qaz nəqli üçün Türkmənistanla sazişlər imzalamayacaq. Xəzər dənizində sərhədlərin bölgüsü ilə bağlı davam edən mübahisə Trans-Asiya boru kəməri üzrə əməkdaşlığın olmamasını izah edən amildir.

=Qeydlər=