Azərbaycan-Türkiyə

=Xülasə=

Türkiyə Cənubi Qafqazın geosiyasətində fəal rol oynayır. Regionda onun rolu tarixən Fars-Sasani və Osmanlı imperiyaları arasında intensiv rəqabət dövrünə gedib çıxır.

1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Türkiyə özünü regionun əsas investoru və Xəzər hövzəsini Rusiyadan yan keçməklə xarici dünya ilə birləşdirən enerji daşıyıcılarının ticarəti və nəqli kanalı kimi göstərdi. Ankara və Bakı arasında güclü siyasi və mədəni əlaqələr tez-tez səslənən “bir millət, iki dövlət” şüarında əksini tapmışdır.

Economist-in 2012-ci ilə olan məlumatına görə, Türkiyə Azərbaycandakı səfirinin İsraillə münasibətləri kəsməyə çağırdığı bir vaxtda Azərbaycan prezident İlham Əliyevin İsrailə qarşı səmimi münasibətindən narazı idi. 2012-ci ildən etibarən İsrail Azərbaycan neftinin əhəmiyyətcə ikinci alıcısına və Azərbaycan neftinin inkişaf etməkdə olan Asiya bazarlarına tranziti üçün ən mühüm məntəqəyə çevrildi.

=Qaz tranziti haqqında sazişlərs=

Türkiyə əsasən Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru kəməri ilə Azərbaycan neftinin, gələcəkdə isə seçilmiş Cənub dəhlizi marşrutu vasitəsilə həm də Azərbaycan qazının əsas ixrac kanalıdır. Lakin qaz tranziti mexanizmlərinin işlənib hazırlanması üzrə diplomatik tədbirlər iki ölkə arasında adətən səmimi olan münasibətlərdəki problemləri nümayiş etdirir, deyə London İqtisadiyyat Məktəbinin (LSE) məqaləsində bildirilir.

Wikileaks 2009-cu ilin oktyabrına olan məlumat sızıntılarına görə bildirirdi ki, ARDNŞ prezidenti Rövnəq Abdullayev özəl görüşdə Türkiyənin Botas şirkətinin qaz tranziti və Cənub Qaz Dəhlizinə görə qiymətlərlə bağlı güzəştə getməkdən və ya ədalətli danışıqlar aparmaqdan imtina etməsi ilə əlaqədar məyusluğunu ifadə edib. SOCAR Türkiyəni Rusiya qazına görə ödədiyi qədər (hər min kubmetr üçün 440 ABŞ Dolları) vəsait ödəməyə və Azərbaycan qazının Türkiyə vasitəsilə tranzitinin qiymətini ucuzlaşdırmağa razılaşdırmaq istəyirdi.

2011-ci il oktyabrın 25-də Türkiyənin İzmir şəhərində Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Türkiyənin baş naziri Recep Tayyip Erdoğan qaz tranziti haqqında protokol imzaladılar. Bu sənəd Azərbaycan və bəlkə də, həm də Türkmənistan qazının Avropa istehlakçılarına nəqli üçün qapı açdı. Saziş şərtlərinə əsasən, Türkiyə Şah-Dəniz-2 yatağından qaz alacaq və öz ərazisindən qazı Avropaya nəql edəcək.

2011-ci il dekabrın 26-da Türkiyə, nəhayət, Azərbaycan qazının Türkiyə ərazisi vasitəsilə ixracı üçün Azərbaycanla Trans-Anadolu qaz kəməri üzrə qarşılıqlı anlaşma Memorandumu imzaladı. Bu öhdəliyi çoxları Rusiyadan yan keçməklə Avropaya qaz nəqli üzrə Cənub Dəhlizi probleminin həlli yolunda mühüm addım kimi qiymətləndirdilər. Lakin eyni zamanda, Türkiyə Moskvanın Qara Dənizdən Türkiyə ərazi sularından keçən South Stream-ı tikməsinə razılıq verdi.

=Türkiyədə SOCAR investisiyaları=

2012-ci ilin fevralına olan məlumata görə, Azərbaycan şirkətlərinin Türkiyədə investisiyalarının ümumi həcmi 10 mlrd. ABŞ dollarından çox olub.

2012-ci ilin martında SOCAR Türkiyənin neft nəhəngi olan Petkim-in səhmlərinin daha 10,32%-ni alaraq, Türkiyənin ən böyük neft obyektində öz payını 61,32%-ə çatdırıb. Petkim-in bu şəkildə özəlləşdirilməsi, şirkətin baş icraçı direktoru Kenan Yavuzun sözlərinə görə, “iki ölkə arasında əməkdaşlıqda strateji məsələ” oldu. İki ölkə artıq bir sıra böyük layihələrdə, o cümlədən BTC neft kəməri, Şah-Dəniz qaz yatağı və TANAP boru kəməri layihəsində tərəfdaş oldu. Azərbaycanın Türkiyədəki səfiri də qeyd edib ki, SOCAR Ankarada və İstanbulda tenderləri qazanmaqda, habelə bütün ölkədə neft stansiyaları qurmaqda maraqlıdır.

2012-ci ilin iyununda SOCAR-ın vitse-prezidenti növbəti səkkiz ildə Türkiyəyə 17 mlrd. ABŞ dollarına qədər investisiya planlarını açıqlayıb. TANAP kimi boru kəməri layihələri ilə yanaşı, yeni zavoda 5,5 mlrd. dollar və elektrik stansiyasına 800 mln. dollar investisiya ediləcək.

=Qeydlər=