Dəniz qazması

=Xülasə=

Offşor quyular, sahil quyuları kimi, dəniz şəraitində istifadə olunan bir neçə vəsaitin, məsələn, qazma platformasının hərəkəti zamanı dəqiq qazmaya imkan verən sualtı qazma şablonlarının köməyi ilə qazılır.

Dəniz qazma qurğusunun iki əsas növü var: bir yerdən başqa yerə daşınması mümkün olanlar, bir neçə yerdə qazma aparılmasına imkan verir və bir yerdə quraşdırılmış qazma qurğuları. Daşınan qurğulardan çox vaxt araşdırma məqsədləri üçün istifadə olunur, çünki onların istifadəsi daimi platformalara nisbətən xeyli ucuzdur. Böyük karbohidrogen yataqları aşkar edildikdə onların hasilatı üçün daimi platforma quraşdırılır. Qazma şablonlarından əlavə olaraq, dənizin dibində preventor quraşdırılır. Sahil qazmalarında da istifadə olunan bu sistem suya neft və ya qaz sızmasının qarşısını alır.

Yeni dərin qazma rekordları Meksika körfəzində 7625 futa çatıb, Şimal dənizində “Troll”da dənizin 1000 fut dərinliyində yerləşən, 1500 fut yüksəkliyi olan Shell Oil platforması ayın səthindən adi gözlə görünən iki süni obyektdən birinə çevrilib.

National Research Council-ın məruzəsində deyilir ki, dəniz neft və qaz quyularının qazılması, 63% təbii infiltrasiya və 22 % bələdiyyə və sənaye tullantıları ilə müqayisədə, Şimali Amerikada okeana tökülmüş cəmi 2% neftə görə məsuliyyət daşıyıb. Sahil mühafizəsi ilə bağlı hesabatlar göstərir ki, ABŞ sularında tökülmüş neftin həcmi 1970-ci ildə 3,6 mln. barreldən 1990-cı ildə 500.000-dən az barrelə qədər azalıb.

Offşor neft sahəsi 2010-cu ilin aprelində Deepwater Horizon qurğusunda partlayışdan sonra xüsusi diqqət mərkəzində olub. Partlayış nəticəsində 11 nəfər həlak olub və ABŞ tarixində dənizə ən çox neft tökülməsi baş verib. ABŞ federal hakimiyyəti dərin sularda qazma üçün altı aylıq moratorium tətbiq etməklə offşor fəaliyyətin qarşısını aldı.

=Tarix=

19-cu əsrin sonlarında çox sayda quyu qazıldıqdan sonra neftçilər qeyd ediblər ki, okeana yaxın olan quyularda məhsuldarlıq daha yaxşı olub. Bununla belə, ilk dəniz qurğularının quraşdırılmasının icraçısı və tarixi mübahisəlidir, bəzi mənbələr dəniz qazmasının ixtiraçısı TF Rowland ın adını çəkir, belə ki, o, 1860-cu ildə offşor qazma qurğusu konstruksiyalarının patent sahibi idi, digər mənbələr isə 1887-ci ildə Summerlenddə, Kaliforniyada ilk dəniz qazmasının icraçısı kimi Uilyamsın adını çəkir. Sakit okeanda Uilyamsın ilk qazma quyusu 300 futa çatıb. USA Today Amerikada dənizdə ilk neft hasilatının 1896-cı ildə Kaliforniyada olduğunu qeyd edib.

Yerdən görünməyən ilk dəniz quyusu 1947-ci ildə Meksika körfəzi sahilində “Kerr-McGee korporasiyası tərəfindən qazılıb və bu gün məlum olan müasir offşor sənayesinin başlanğıcını qoyub. 1949-cu ildə Meksika körfəzində 44 axtarış quyusu olan 11 dəniz yatağı tapılıb.

=Dünya üzrə fəaliyyət =

2007-ci ildə Atlantik okeanda Rio-de-Janeyrodan 200 mil (320 km) cənubda Tupi yatağının kəşf edilməsindən sonra offşor sənaye Braziliyada enerji ehtiyatlarının açarıdır. IHS CERA energetika sahəsində məsləhətçilərin sözlərinə görə, Braziliyanın suda 2000 fut və daha çox dərinlikdə təxminən 48 milyard barrel nefti var.

Afrikada Anqola və Nigeriyada iki ən böyük dəniz təbəqəsi olub. Yeni dəniz istehsalçıları Yubiley yatağı ilə Qananı, Syerra-Leone və Liberiyanı da əhatə edir.

Uzun illərdir Meksika körfəzində hasilatla məşğul olan IHS CERA bildirir ki, Fars körfəzində hələ də dərin sulardan çıxarılan 13 milyard barrelə yaxın neft var.

2012-ci ilin fevralına olan məlumata görə, Meksika körfəzi regionunda 113 daşınan dəniz qazma qurğusu, Avropada / Aralıq dənizi, Qara dəniz regionunda 118, Qərbi Afrika şelfində 72 və Yaxın Şərq dəniz bazarında 121 daşınan dəniz qazma qurğusu var idi.

=Müxalifət və mübahisələr=

Dəniz qazma qurğuları ilə bağlı mübahisələr vaxt və dollarla dəyərindən asılı olaraq, sualtı yataqlardan potensial olaraq nə qədər neft çıxarıla biləcəyi, bu proseslə bağlı ətraf mühitə təsirlə bağlıdır.

Arktikada dəniz qazması perspektivləri fikir ayrılıqlarının mənbəyi olub, baxmayaraq ki, neft ehtimala görə okean səthindən ən az 500 metr aşağıda yerləşir. Bununla belə, ekoloqlar neft töküldüyü halda hava şəraitinin reaksiyanı çətinləşdirə biləcəyini bildirir və neft tökülməsinin potensial nəticələrinin dəniz neft yataqlarında qazma risklərini qeyri-mümkün etdiyini qeyd edirlər. Buna baxmayaraq, Norveç Arktikada kəşfiyyat həyata keçirir.

Braziliyada, Oceana təbiəti mühafizə təşkilatından alim Marqo Staylz bildirib ki, Petrobras tərəfindən maliyyələşdirilən araşdırmalar Braziliyanın offşor qazma bölgələrində dərin sularda mərcanları və digər ekoloji dəyərləri aşkarlamağa imkan verib. Amma o qorxur ki, şirkətin fəaliyyəti dəniz mühiti üçün təhlükə yarada bilər.

“Biz dəniz neft qazmalarını məhdudlaşdırmaq üçün işləyirik, çünki biz bunun təhlükəsiz olduğunu düşünmürük”, deyə o qeyd edib. “Körfəzdə neft töküldükdən sonra insanlar şübhəsiz ki, dənizdə dərinlikdə qazmanın məhdudlaşdırılmasına görə minnətdar idilər və biz təhlükəsizliyi qoruyub saxlamalıyıq”.

Ekoloji qruplar bildirir ki, dəniz qazma qurğularının çirklənməsi balıqlar və digər dəniz canlıları üçün çox sayda sağlamlıq və reproduktiv problemlərə səbəb olur, onların məskunlaşdığı yerləri boşaldan neft tökülməsi təhlükəsini nümayiş etdirir.

=Qeydlər=