Təbii qaz

=Təbii qaz nədir?=

Adi quyulardan çıxarılan təbii qazın 85%-ə qədəri metandır. Bu, bir karbon atomu və dörd hidrogen atomundan ibarət tez alışan birləşmədir.. Qoxusu yoxdur və odur ki, qaz şirkətləri tez-tez kimyəvi qazlar əlavə edirlər ki, qaz sızmasını aşkar etmək üçün ona xarakterik qoxu verilsin.

Təbii qaz üçün istifadə olunan ölçü vahidi bir qayda olaraq, həcmdən asılı olaraq, kub futla (kub fut bir fut uzunluq, bir fut en, bir fut dərinlikdir) ölçülür. Bu həcm adətən milyard kub fut, trilyon kub fut və min kub fut ilə ifadə olunur.

ABŞ Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, uzun illər boyunca təbii qaz faydasız hesab olunub və yandırılıb və indiyədək də bir çox ölkələrdə yandırılır.

Təbii qaz ya səmt qazı ('associated gas'), sərbəst qaz ('non-associated gas'), rütubət qazı (sərbəst qazın növü) və ya metan kömür qatı şəklində mövcuddur.

Qeyri-səmt qazı
Qeyri-səmt qazı rezervuarlarda saxlanılan və tərkibində xeyli sayda xam neft olmayan qazdır. O, adətən istiliyin bütün karbohidrogenləri az, daha yüngül qaz molekullarına parçaladığı böyük dərinliklərdə meydana gəlir. Şist qazı qeyri-ənənəvi qeyri-səmt qazının bir növü hesab olunur.

Səmt qazı
Səmt qazı xam neftdə, ya neftdə həll olunmuş, ya da neftin üzərində sərbəst qazın “şapkası” şəklində olur.İstifadə oluna biləcəyi yerlərdə səmt qazı ya yenidən quyuya vurulur, ya yandırılır, ya da ventilyasiya edilir.

Metan kömür yatağı
Metan kömür yatağı (MKY) və ya kömür qatı kömürün yeraltı hasilatı zamanı kömür qatlarından hasil çıxarılan təbii qazdır.

"Əsas məqalə: Metan kömür yatağı (MKY)"

=Təbii qazın tarixi =

1800-cü illərdə boru kəmrlərinin olmadığı vaxtlarda təbii qazdan demək olaraq ki, yalnız lampalar üçün yanacaq kimi istifadə olunurdu. Lakin 1885-ci ildə “Bunzen odluğu”nun icad olunması sübut etdi ki, qazdan yemək hazırlanması və binaların qızdırılması üçün istilik almaqdan ötrü istifadə oluna bilər.

Boru kəmərlərinin inşası təbii qazın yeni bazarlara çıxarılmasına imkan verdi. İlk mühüm boru kəmərlərindən biri 1891-ci ildə ABŞ-da inşa edilmiş boru kəməri oldu. Lakin bir neçə boru kəməri 1940-cı ildə İkinci Dünya Müharibəsi başa çatmamış inşa edildi.

=Enerji balansında təbii qazın rolux=

2011-ci ildə Beynəlxalq Energetika Assosiasiyası hesablayıb ki, 2035-ci ilədək təbii qaz kömürü və neft enerji daşıyıcılarına dünya tələbatının 25%-dən çoxunu ötüb keçə bilər.

Londonda yerləşən Petroleum Economist- in məlumatına görə, energetika strukturunun elementi kimi qaza artan maraq bu gün enerji bazarlarında “struktur dəyişikliyi”ni (irəliləyiş) təqdim edir. Təbii qaz gələcəkdə aşağı-karbonlu yanacaq qismində bir sıra üstünlüklərə malikdir, o cümlədən:


 * yanacağın hasil edilən bütün növlərində aşağı karbon əlaməti
 * böyük operativ çevikliyə malik qaz elektrik stansiyalarının inşasına imkan verən element.
 * parnik qazlarının atılmasının 25% azaldılması imkanları, nəqliyyat sektorunda ənənəvi yanacaq növləri ilə müqayisə edilir.

Beynəlxalq Energetika Agentliyi (BEA) də qeyd edir ki, qaz elektrik daşınmalarının diversifikasiyasına yardım göstərə və bununla da enerji təhlükəsizliyini yaxşılaşdıra bilər

=Qeydlər=