'Export Land Model'

=İcmal=

'Export Land Model' (ELM) özündə sadə riyazi modeli ifadə edir ki, bu da neft hasilatı ölkələrində istehlak artımının həmin ölkələrdə istehsalat piki ilə uzlaşdığını təsvir edir ki, bu da dünya ixrac şəbəkəsində azalmanı sürətləndirir.

=Nəzəriyyə =

Bu nəzəri modelə uyğun olaraq neftin yüksək qiymətləri ölkənin (neft ixracatçısı ölkəsi) “Yer İxracı”nda çevik iqtisadi artıma xidmət edir, nəticədə enerjiyə olan daxili tələbatı artırır ki, hakimiyyət çoxlu avtomobillər, evlər və müəssisələr alsın. Öz növbəsində, bu tələbat həmin ölkələrin dünya bazarında nə qədər neft sata biləcəyini müəyyən edir.2007-ci ildə CIBC-in proqnozları üzrə tələbat ehtimal edir ki, Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt və Liviya da daxil olmaqla, neft ixracatçısı olan bir çox ölkələr üçün neftə daxili tələbat on ildə iki dəfə artır.

Məlum nümunələrdən biri Çindir. Belə ki, ölkə neft ixracatçısından xalis idxalçıya çevrilib. Çin 1993-cü ildə istehlakın kəskin artmasının müqabilində istehsalatın tarazlaşdırılması nəticəsində netto-idxalçıya çevrilib. Məsələn, 2008-ci ildə Çin istehlakçıları 5500 min nəqliyyat vasitəsi (avtomobil, mikroavtobus və s.) alıblar. Tələbatın artacağı gözlənilir. 2008-ci ildə Çin hökuməti qaz və dizel yanacağının 46 ABŞ senti artırılmasının hesabına neftə tələbatın azaldılmasına çalışırdı.

=Subsidiyaların təsiri =

Riçard Poznerin sözlərinə görə, neft məhsullarına ən çox subsidiyalar adətən Səudiyyə Ərəbistanı, İran, Rusiya, Venesuela, İndoneziya və BƏƏ kimi neft ixracatçısı ölkələrində müəyyən olunur. O bildirir ki, Səudiyyə Ərəbistanında subsidiyaların sayəsində benzinin litrini bir şüşə sudan ucuz almaq olar. Bu, subsidiyanın təqdim olunduğu yerlərdə tələbatın artmasına və neft istehlakının artmasına gətirib çıxarır.

İqtisadçı Ceff Rubinin sözlərinə görə, OPEK ölkələrindən ixrac çox güman ki, öz əhalisi arasında istehlakın artırılması ilə üzləşən təşkilatçı ölkələrdə səngiyəcək. Bir nəticə olaraq, belə ölkələr “öz ixrac potensialını “udmağa” başlayırlar.

=Qlobal enerji təhlükəsizliyinin nəticələri =

2007-ci ildə CIBC World Markets hesabatında göstərilib ki, Rusiya, Meksika və OPEK ölkələrində “daxili neft istehlakı norması” 2010-cu ilədək xam neft ixracını sutkada 2,5 mln. barel azaldacaq ki, bu da qlobal tələbatın 3%-ni təşkil edəcək. Beynəlxalq Energetika Agentliyinin (BEA) baş iqtisadçısı Fatih Birol ixracatçılar arasında neft istehlakının nominal artımını dünyada neftə olan tələbatın təmin olunması üçün ikinci böyük təhlükə kimi müəyyən edib. Analitiklər bildiriblər ki, bu hal bazarlarda böyük dəyişikliyə və Kanadada bitum tərkibli qumlar kimi qeyri-ənənəvi resursların istismarına diqqətin artırılmasına gətirib çıxara bilər.

ELM-in bu nəticələri ABŞ kimi öz neftinin böyük hissəsini idxal edən ölkələrə aiddir. Belə ki, ölkənin neft tələbatının 70%-i idxal olunur. Bu, qalan neft ehtiyatları üzrə daha geniş beynəlxalq müsabiqə effekti yarada bilər.

=ELM tənqidi=

Hələlik əsas nəzəri müddəalara iddia etmir, Peak Oil Debunked müəllifi əsas nəzəri müddəalara iddia etmir, lakin Ceffri Braun modelinin əsasını təşkil edən rəqəmləri şübhə altına alır.

=Qeydlər=