Azərbaycanda karbohidrogen ehtiyatları

Azərbaycanda karbohidrogen ehtiyatlarının energetika nöqteyi-nəzərdən qiymətləndirilməsi Azərbaycanda istehsalatın əsas hissəsi Xəzər dənizinin şelfinə, dünyada ən böyük qapalı dəniz hövzəsində.

Azərbaycanın Rusiya, Qazaxıstan, Türkmənistan və İranla bölüşdüyü Xəzər hövzəsində sübut edilmiş qaz ehtiyatlarını, necə deyərlər, onillər əvvəl Şimal dənizində olan ehtiyatlarla müqayisə etmək olar, baxmayaraq ki, rəqəmlərin dəqiq olması ilə bağlı şübhələr var Sübut edilmiş əsas neft ehtiyatları Azəri-Çıraq-Günəşlidə (AÇG) cəmləşib, təbii qaz ehtiyatları isə, əsasən, Şahdəniz yatağındadır.

=Neft=

Ehtiyatları
BP Statistical Review of World Energy 2012 icmalına əsasən 2010-cu ilin sonlarında Azərbaycanda sübut edilmiş 7 mlrd. barel ehtiyat var idi, bu da dünyada mövcud olan bütün ehtiyatların 0,5 faizini təşkil edir. 2001-2002-ci illərdə bu rəqəm birdən-birə 1,2 milyarddan 7 milyarda sıçrayıb.

Lakin Azərbaycanda karbohidrogen ehtiyatları üçün müəyyən edilmiş rəqəmlərlə bağlı bəzi müzakirələr gedib və onların şişirdilməsi ilə bağlı ittihamlar səslənib. Azərbaycan Beynəlxalq Jurnalının 1998-ci ildəki məlumatına görə, Xəzər dənizindəki ehtiyatlar miqyasına görə Fars körfəzindən sonra ikinci yeri tutur. Məsələn, 1997-ci ildə ABŞ Dövlət Departamentinin məruzəsində yer alan qiymətləndirmələrə görə, təkcə Azərbaycanda 3,6 mlrd. barelə yaxın neft olduğu deyilirdi, lakin dövlət neft şirkəti SOCAR-ın məlumatına görə, bu rəqəm yüksək – 40 mlrd. barelə yaxındır. Rusiya və Ermənistan kimi regional oyunçuların öz strateji maraqlarını irəli çəkmək üçün rəqəmləri kiçiltməsi barədə ehtimallar mövcud idi. 'Digər tərəfdən, energetika sahəsində analitik Patrik Aytkinson iddia edir ki, ABŞ Energetika Departamentinin və ABŞ Geologiya Xidmətinin (USGS) bəhs etdiyi Xəzərin neft sərvətləri geoloji motivlərlə hazırlanmış mifdir, belə ki, qərb hökumətləri Sovet İttifaqının dağılması nəticəsində OPEK-in nəzarət etdiyi neftə alternativ axtarırdılar.

Hasilat
BP Statistical Review of World Energy 2012 icmalına əsasən, 2010-cu ildə Azərbaycan gündə 1037 min barel neft çıxarırdı ki, bu da 2009-cu ildəki rəqəmlərlə müqayisədə və ümumi dünya istehsalının 1,3%-i olduğunu nəzərə almaqla, 0,5 faiz çoxdur. Bu məlumatlara görə, ən aşağı istehsal templəri 1997-ci ildə qeydə alınıb (gündə 182 000 barel), bundan sonra istehsal göstəriciləri ildən ilə artmağa başlayıb.

ABŞ Dövlət Departamenti hesab edir ki, bu sektora qaçılmaz olan irimiqyaslı investisiyalar, ilk növbədə “Şahdəniz” qaz layihəsinin ikinci mərhələsinə 20 mlrd. investisiya növbəti 10 il ərzində istehsalın artımına səbəb ola bilər. Lakin Azərbaycan hökuməti 2012-ci ildə neft gəlirlərinin artacağını, 2013-cü ildə neft ehtiyatlarının pik həddinə çatacağını proqnozlaşdırır və bu azalma tempinin 2030-cü ildə artıq ölkəni neft idxalçısına çevirə biləcəyini əlavə edir.

2012-ci ilin mart ayında SOCAR Dövlət Neft Şirkəti qazma platformalarında və neft emalı zavodlarında təmir işləri ilə əlaqədar neft və kondensat hasilatının yanvar-fevral aylarında illik hesaba görə daha 4,9 faiz azaldığını bildirib, bir halda ki, qaz hasilatı 11% artaraq, 4,55 mlrd. kub metrə çatıb.

=Qaz=

BP Statistical Review of World Energy 2012 məlumatına görə, 2010-cu ilin sonlarında Azərbaycanın sübut edilmiş qaz ehtiyatları 1,3 trilyon kub metr təşkil edib ki, bu da dünyadakı bütün ehtiyatların 0,7%-nə bərabərdir.

2010-cu ildə Azərbaycanda təxminən 15100 mln. kubmetr (mlrd. kubmetr), əvvəlki illə müqayisədə 2,2 faiz çox qaz çıxarılıb və bu dünya istehsalının 0,5%-ni təşkil edir.

Azərbaycanda “Şahdəniz” yatağı dünyanın hər yerində 30 trilyon kubmetr futdan çox qaz olan ən böyük qaz-kondensat yataqlarından biridir.

=Qeydlər=