Müqavilələrin şəffaflığı

Mədən sənayesi sahələrində dövlətin və ya layihədə iştirak edən şirkətlər konsorsiumunun öhdəliklərinin təfsilatını və hüquqi xüsusiyyətlərini göstərmək üçün müqavilələrin tərtib edilməsi zəruridir. Bir çox müqavilələr mühüm vergilər, ətraf mühitin müdafiəsi və investisiya vəziyyəti haqqında məlumatlar ehtiva edir ki, bunun istehsalçı ölkələr üçün ciddi nəticələri olur.

2009-cu ildə Revenue Watch İnstitute tərəfindən buraxılmış “Məxfi müqavilələr” ("Contracts Confidential") hesabatı son illər mədən sənayesi sektoru daxilində və ondan kənarda müqavilələri daha da şəffaflaşdırmağa çağırıb. Sazişlərin şəffaflığını, habelə bütün dünya üzrə daxili informasiya əldə etmək azadlığını getdikcə daha çox dəstəkləyən informasiya əldə etmək hüququ haqqında beynəlxalq məhkəmə hüququ qanuni maraqların balanslaşdırılması zamanı sazişlərin açılması ilə bağlı maneələrin aradan qalırılmasının mühüm arqumentlərini və qaydalarını təklif edən tendensiyalardır.

=Üstünlükləri=

Azərbaycanda İctimai Maliyyənin Monitorinqi Mərkəzinin ('Public Finance Monitoring Center') əməkdaşı İnqilab Əhmədovun fikrincə, şəffaf “şirkət-dövlət” münasibətlərinin resurslarla zəngin olan və təbii resurslarını hazırki və gələcək nəsillərin rifahı üçün səmərəli şəkildə idarə etmək istəyən ölkələr üçün əsas amil olduğu yaxşı məlumdur. O iddia edir ki, müqavilələrin şəffaflığı mütləqdir, çünki ölkə daxilində və xaricdə analoji müqavilələri müqayisə etmək istəyən xarici müşahidəçinin cəmiyyətin maraqlarını nə dərəcədə nəzərə aldığını müəyyən etməsi üçün vasitəyə ehtiyacı var. Bu müqavilələrin şəffaflığı haqqında mühakimə yürütmək üçün əvvəlcə onlara çıxış olmalıdır.

Müqavilələrin şəffaflığının tərəfdarları iddia edirlər ki, müqavilələrin dərc olunması və yoxlanılması hökumətin imzaladığı bütün müqavilələrə görə məsuliyyət daşımasına imkan verir. Revenue Watch bu məsələ üzrə məruzəsində iddia edir ki, “müqavilələrin şəffaflığı resurslardan daha səmərəli istifadə və müqavilələrə bütün digər sahələrdə olduğundan daha çox yenidən baxılan bir sahədə müqavilə sabitliyinin təmin edilməsi üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır”.

=Müxalifət və əks arqumentlər =

Müqavilələrin şəffaflığına qarşı ən geniş yayılmış arqumentlərdən biri bu açıqlığın şirkətin kommersiya maraqlarına ziyan vurması və rəqabət mövqeyini zəiflətməsidir. Xüsusi şəxslər arasında müqavilələrdə məxfi müddəalar ümumi və qanuni xüsusiyyətdir və ictimai qrupların informasiyasının müdafiəsi üçün istifadə olunur. Bu iddia şəffaflıq tərəfdarları tərəfindən təkzib edilir.

Məsələn, İnqilab Əhmədov iddia edir ki, sənaye mütəxəssisləri istənilən halda bütün və ya demək olar ki, bütün müqavilələri bilirlər. Bu gün informasiya texnologiyalarının yüksək səviyyəsini və neft sənayesində birgə layihələrdə sıx əməkdaşlığı nəzərə alaraq, “kommersiya sirri” saxlamaq real deyil, belə ki, onlar 1980-90-cı illərdə mövcud idi. Əhmədovun sözlərinə görə, təcrübə göstərib ki, neft və qaz müqavilələrində iştirak edən tərəflərin kommersiya maraqları mənfi təsirə məruz qalmır, əksinə onlar imiclərinin artırılması üç

Syuzan Meypl Revenue Watch Institute üçün məruzəsində belə bir ehtimal irəli sürüb ki, şirkətlərin müqavilələrin şəffaflığını təmin etmək istəyinin olmamasının səbəblərindən biri odur ki, məxfi razılaşma nəticəsində müxtəlif tərəflər arasında informasiya uyğunsuzluğu bəzi şirkətlərə daha əlverişli kommersiya sövdələşmələri haqqında razılıq əldə etmək üstünlüyü verir. Meypl etiraf edir ki, müqavilənin məxfiliyini dəstəkləyən arqumentləri etinasız qoymaq olmaz, lakin onlar hökumətin xüsusi öhdəliklərini və demokratik informasiya hüququnu yerinə yetirir.

=EITI və müqavilələrin şəffaflığı =

2011-ci ildən etibarən Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) (Mədən sənayesində şəffaflıq təşəbbüsü) iştirakçı ölkələrə müqavilələrin şəffaflığı ilə bağlı tələb irəli sürməyib. Fəallar müqavilələrin şəffaflığı üzrə səlahiyyətlərinin genişləndirilməsinə çağırırdılar. Lakin EİTİ nümayəndələri EİTİ-nin geniş dəyişikliklərin və bir çox idarəetmə məsələləri üzrə müzakirələrin keçirilməsinə şərait yaratmasının əhəmiyyəti ilə bağlı mübahisə edirlər.

=Xarici əlaqələr=

Revenue Watch müqaviləsi: Contracts Confidential: Ending Secret Deals in the Extractive Industries (en); HEСЕКРЕТНЫЕ КОНТРАКТЫ: аргументы за прозрачность контрактов в добывающей промышленности (ru)

=Qeydlər=