Təbii sərvətlər Nizamnamə ('Natural Resource Charter')

Şəffaflıq resursunun bir hissəsi olan Təbii sərvətlər Nizamnamə (NRC) təbii resurslardan istifadə edən hökumətlər və cəmiyyətlər üçün bu imkanların iqtisadi nəticəsinin ölkə vətəndaşlarına maksimum və sabit gəlir gətirməsinə xidmət edən prinsiplər məcmuəsidir. Onda təbii sərvətlərin məqsədyönsüz azalmasından qaçmağa və onların daimi faydasını təmin etməyə yönəlmiş siyasət alətləri və variantları əksini tapıb.

=Əsası=

Nizamnamə iqtisadçı Pol Kolyer tərəfindən, o, 'Plundered Planet' (Talan edilmiş Planet) kitabının üzərində işləyərkən düşünülüb. EİTİ-nin müəyyən etdiyi presedenti qəbul edən nizamnamə təbii resursların hər bir idarəetmə sahəsində yaxşı idarəetmə prinsiplərini yaymağa çalışır. Nizamnamənin layihəsi 2009-cu ilin fevralında elan edilib. Nizamnamə Kolyer kimi bir sıra alimlər və Revenue Watch İnstitute tərəfindən tərtib edilib.

Kolyerin ideyası ondan ibarətdir ki, təbii resurslar bir çox ölkələrin inkişafında əsas rol oynayır, xüsusən Afrikada. mma bu qədər çox sayda ölkənin resurs lənətindən əziyyət çəkməsinin səbəbi resurslardan səmərəli istifadənin təmin edilməsi üçün zəruri olan ən mühüm həllər zəncirində bir çox boşluqlar olmasıdır: kəşf prosesində kifayət qədər investisiyanın olmaması, adekvat vergi qoyuluşu tətbiq etməkdən imtina, daxili investisiya gəliri çatışmazlığı və investisiya portfellərinin idarə edilməsi üzrə vətəndaş səlahiyyəti xidmətlərinin göstərilməsi yolu ilə “investisiyaya investisiya” zərurəti.

=Prinsiplər= Nizamnamə bir sıra qaydalardan və ya əsas prinsiplərdən ibarətdir. Onlar İnsan Hüquqları Bəyannaməsi kimi, elə düşünülüb ki, istehsalçı-ölkənin bütün təbii resursları üçün universal şəkildə tətbiq edilə bilsin. Prinsiplərdən hər birinin ətraflı izahı var və nizamnamə saytında sənədlə müşaiyət olunur.

Prinsipler külliyatı

 * Prinsip 1: Təbii resursların işlənib hazırlanması qəbul edən ölkənin vətəndaşları üçün maksimum faydanı təmin etməyə yönəlməlidir.
 * Prinsip 2: Mədən resursları ictimai aktivdir və onların istismarı ilə bağlı qərarlar şəffaf və ictimai nəzarət altında olmalıdır.

Tedqiqat ve Istehsal

 * Prinsip 3: Rəqabət dəyərliliyin və tamlığın təmin edilməsinin əsas mexanizmidir.
 * Prinsip 4: Maliyyə şərtləri dəyişən şəraitə nisbətdə sabit olmalı və ölkənin öz resurslarından tam gəlir əldə etməsini təmin etməlidir.
 * Prinsip 5: Milli resurslar üzrə şirkət rəqabətədavamlı olmalı və kommersiya əməliyyatları həyata keçirməlidir. Onlar tənzimləyici funksiyaların və ya başqa fəaliyyətin həyata keçirilməsindən uzaq olmalıdır.
 * Prinsip 6: Resurs layihələrinin layihənin bütün mərhələrində nəzərə alınmalı və yumşaldılmalı olan ciddi ekoloji və sosial nəticələri ola bilər.
 * Prinsip 7: Təbii resurslardan gələn gəlirlərdən ilk növbədə daxili investisiyaların yüksək səviyyəsinin təmin edilməsi və saxlanması yolu ilə sabit iqtisadi inkişafa yardım etmək üçün istifadə olunmalıdır.

Emal ve Satish

 * Prinsip 8: Təbii resurs gəlirlərinin səmərəli istifadəsi daxili xərclərin qurulmasını və maliyyə qeyri-sabitliyini nəzərə almaqla, daim düzəldilməsini tələb edir.
 * Prinsip 9: Hökumət təbii zənginliklərdən səmərəli dövlət xərclərinə zəmanət vermək və dövlət xərclərinin səmərəliliyini artırmaq imkanı kimi istifadə etməlidir.
 * Prinsip 10: Dövlət siyasəti resurs zənginlikləri ilə bağlı yeni imkanlara və struktur dəyişikliklərinə cavab olaraq özəl sektora investisiyalara şərait yaratmalıdır.

Qlobal məsuliyyət

 * Prinsip 11: Hökumətlər yerli mədən sənayesi şirkətlərindən və beynəlxalq paytaxt mərkəzlərindən daha yaxşı təcrübə tələb etməli və tətbiq etməlidir.
 * Prinsip 12: Bütün mədən sənayesi şirkətləri müqavilələrin imzalanması, iş və ödəmələr zamanı ən yaxşı təcrübəyə riayət etməlidir.

=Həyata keçirilmə= Bu nizamnamə bir qrup aparıcı beynəlxalq alim tərəfindən tərtib edilmiş layihədir. 2010-cu ilin may ayında nizamnamədə keçmiş Meksika prezidenti Ernestu Sedilyo və Afrika biznesmeni Mo İbrahimin daxil olduğu Məsləhət Şurası haqqında məlumat yer alırdı.

=Qeydlər=