Faydalı qazıntı ehtiyatlarının müəyyən edilməsi

=Xülasə=

Sahədən çıxarıla biləcək faydalı qazıntı ehtiyatlarının və ya təklif edilən mineral miqdarının müəyyən edilməsi hökumətlər, beynəlxalq təşkilatlar, iqtisadçılar və beynəlxalq energetika sənayesi üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.

Ehtiyatları kəşfiyyat zamanı geoloji əminlik səviyyəsinə uyğun olaraq ümumi olaraq “resurslara” və “ehtiyatlara” ayırmaq olar. Uzun illər boyunca çox sayda müxtəlif sistemlər işlənib hazırlansa da, son illər bütün ölkələrdə beynəlxalq standartların işlənib-hazırlanmasına səylər göstərilib.

=Standartların təsnifatı=

Ötən əsr boyunca mineralların təsnifatı üçün həm hökumətlər, həm də peşəkarlar və sənaye müəssisələri tərəfindən müxtəlif standartlar işlənib hazırlanıb. Lakin dağ-mədən sənayesinin qloballaşması nəticəsində, son illər CRİRSCO (Mineral Ehtiyatlar Beynəlxalq Hesabat Standartları Komitəsi) vahid universal standartlar terminologiyasının hazırlanması barədə çağırışlar səslənir.

Bu gün bütün dünyada mineral sənaye sahəsində istifadə olunan ən geniş yayılmış hesabat standartları JORC (Avstraliya), SME (ABŞ), SAMİREC (Cənubi Afrika), PERC (Avropa) və CİM-dir (Kanada). Bununla belə, müxtəlif milli məcəllələrin və əsas hesabat prinsiplərinin oxşarlığı CRİSCO-ya istənilən ölkədə bazar hesabatlılığı və maliyyə investisiyaları üçün qəbul edilməli olan “əsas kod və rəhbər prinsiplər” kimi istifadə olunacaq beynəlxalq şablonun hesabat kodunu işləyib hazırlamağa imkan verib.

=Terminologiya =

CRİSCO təsnifat sisteminə əsasən, “Geoloji kəşfiyyat işlərinin nəticələri “Mineral resurslar”ın xəbərçisidir, lakin onlar minerallaşma həcminin, tutumunun və ya dərəcəsinin qiymətləndirilməsi üçün kifayət etmir. Bundan başqa, nəticələr aşağıda ətraflı təsvir edildiyi şəkildə “mineral resurslar” və “faydalı qazıntı ehtiyatları” kimi təsnif edilir.

Mineral resurslar ('Mineral Resources')
CRİRSCO standart modelinə əsasən, “Mineral resurslar” yer qabığında maddi iqtisadi marağın səmərəli mümkün iqtisadi mənfəət perspektivlərini təmin edəcək şəkildə, keyfiyyətdə və miqdarda konsentrasiyası və ya yaranmasıdır. “Mineral resurslar”ın xüsusiyyətləri konkret geoloji məlumatlara, nümunə alınmasına və biliklərə əsaslanır və geoloji əminliyin artması qaydasında “Təklif olunan”, “Göstərilmiş” və “Ölçülən” kateqoriyalarına ayrılır.

Faydalı qazıntı ehtiyatları ('Mineral Reserves')
CRİSCO standart modelinə əsasən, “Mineral ehtiyatlar” ölçülmüş və / və ya qeyd edilmiş mineral resursların iqtisadi cəhətdən çıxarılan hissəsidir. Təsnifat qiymətləndirmələrə və araşdırmalara əsaslanır və “dəyişmiş” dağ, metallurgiya, iqtisadiyyat, marketinq, hüquqi, ekoloji, sosial və hökumət “amillərinə” baxılmasını ehtiva edir. Hesabat vaxtı bu qiymətlər göstərir ki, hasilat səmərəli şəkildə özünü doğrulda bilər.

Mineral ehtiyatlar “Ehtimal olunan faydalı qazıntı ehtiyatları” və “Sübut edilmiş faydalı qazıntı ehtiyatları” ilə bağlı əminliyin artması qaydasında bölünür.

=Mineral Təsnifatı Standartlarının gələcəyi=

İctimaiyyətin hasilat haqqında məlumat səviyyəsi yüksəldikcə, yüksək birləşmə və istehlak profili, istehlakçı tələbatı və yüksək xammal qiymətləri ilə əlaqədar mineral təsnifatı üçün ənənəvi Qərb mərkəzləri, habelə Rusiya və Çin kimi yeni istehsalçılar və istehlakçılar vasitəsilə hamı tərəfindən qəbul edilmiş standartların yaradılması zərurəti ortaya çıxdı. CRİRSCO-dan Nayl Uezerstoun hesab edir ki, vahid beynəlxalq hesabatlılıq standartının uzun illər boyunca mövcud olacağı ehtimalı çox kiçikdir, amma dil fərqləri kimi maneələr olmasına baxmayaraq, irəliləyiş əldə olunub.

2006-cı ildə International Accounting Standards Board-ın (IASB) xahişi ilə, sərt faydalı qazıntıların birləşdirilməsinin mümkün yollarının, neft üzrə təriflər və tövsiyələrin öyrənilməsi üçün konvergensiya komandası yaradılıb. Bir halda ki, hər iki sahənin tamamilə yaxınlamşası ortamüddətli gələcəkdə, çətin ki, mümkün olsun, komanda nisbi qarşılıqlı anlayış sistemlərinin işlənib hazırlanmasına başlayıb.

=Qeydlər=