Azerbaycanda MSŞT

=İcmal=

Azərbaycan Public Finance Monitoring Center (PFMC) rəhbəri İnqilab Əhmədova görə, ölkə 2003-cü ildə EİTİ-ni imzalayan və 2009-cu ildə bu layihənin iştirakçısı olmaq üçün təsdiq göndərənlərdən biri kimi layihəyə maraq göstərib. Hətta ölkəni uğur və təqlid nümunəsu kimi Publish What You Pay (PWYP) koalisiyasına aid edirdilər. Lakin o, özünü daha da parlaq göstərmək və sərhədlərin irəıiləməsində pioner olmaq şansını əldən verdi.

İqtisadi və Siyasi Araşdırmalar Mərkəzindən Sabit Bağırov öz şərhində deyib ki, EİTİ aşağıdakı amillərə görə Azərbaycan üçün mühüm mexanizmdir:


 * Azərbaycan böyük maliyyə resurslarının idarə olunmasında təcrübəli deyil.
 * Yaxşı idarəetmə ilə bağlı problemlər mövcuddur (şəffaflığın və hesabatlılığın yetərli olmaması).
 * qanunvericilikdə çatışmazlıqlar
 * ARDNŞ-nin hasilatın pay bölgüsü sazişində (PSA) iştirakına görə maraqlar münaqişəsi.

=Reporting=

2012-ci ilin iyuluna olan vəziyyətə görə, Azərbaycan 2003-2010-cu illər arasında EİTİ üzrə 8 vergi dövrünü əhatə edən 15 hesabat dərc edib.

Revenue Watch Institute (RWI) tərəfindən aparılan gəlirlərin təhlilinə görə, Azərbaycan müntəzəmlik və hesabatların vaxtında təqdim edilməsi planında EİTİ tətbiq edən ölkələr arasında liderlik edir, ölkədə hesabatlılıq yaxşılaşıb. 2009-2010-cu illərdə hesabatlar mədənçıxarma, həmçinin neft-qaz sektorunu əhatə edir.

Azərbaycan hesabatlılığının tarixi
=Vətəndaş cəmiyyətinin iştirakı=

EİTİ-nin əsas prinsiplərindən biri odur ki, vətəndaş cəmiyyəti təşəbbüsü hökumətlə bərabər mühüm rola malikdir. Lakin vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları ölkədə bir sıra problemlərlə üzləşir.

2004-cü il mayın 13-də Azərbaycanda EİTİ prosesinə nəzarət nəzarət məqsədilə QHT koalisiyası yaradılıb.

2009-cu ildə Priston Universitetinin hesabatında qeyd olunub ki, Azərbaycanın vətəndaş cəmiyyəti üçün ciddi problemlər olub, belə ki, ölkədə azad vətəndaş cəmiyyəti üçün əlverişli siyasi mühit yoxdur. Sənəddə həmçinin qeyd olunub ki, təzyiq və qorxutmalar KİV-də özünüsenzuraya gətirib çıxarıb ki, bu da EİTİ üçün imkanları məhdudlaşdırıb. 2012-ci ilin mayın “Kür” Qərargahının koordinatoru və hasilat sənayesində şəffaflığın artırılması üzrə koalisiyanın üzvü Oqtay Gülalıyev Minbaşı kəndində açıq iclas zamanı polis tərəfindən həbs olunub. Beynəlxalq strukturlar Azərbaycanı vətəndaş cəmiyyəti fəallarının təqib edilməsi və qorxudulması üçün hər hansı işəncələrdən çəkinməyə çağırıblar.

Princeton hesabatı həmçinin müəyyən edib ki, EITI Azərbaycanda ölkə hökumətində mərkəzləşdirilmiş proses kimi qalıb, buraya yalnız bir neçə işçi cəlb olunub. Hesabatda ARDNŞ-dən kənar daha geniş iştirakı tövsiyə edib.

=EITI-nin Azərbaycanda gələcəyi =

2012-ci ilin martında Bakıda yerli QHT-lərin, dövlət idarə və şirkətlərinin iştirakı ilə keçirilən seminarda əsas məsələ dəqiqliyi və aydınlığı ilə seçilməyən hesabatlılıq sistemi olub. Fərq şirkətdən şirkətə, layihədən layihəyə olur. Bu, Azərbaycanda ictimaiyyətə hər bir şirkətin necə fəaliyyət göstərməsinin və vergi, royalti və lisenziya ödənişlərinin monitoriqninin aparmasına imkan vermir.

Ayrı-ayrı hesabatlılğın aparılması (məsələn yalnız sosial investisiyalara və ekologi xərclərə aid) seminarda ilk mümkün addım kimi müzakirə edilib.

Digər bir problem odur ki, 2012-ci il üçün vəziyyətə görə, dövlət xərclərinin hesabatlılığına EİTİ mexanizmi kimi baxılmayıb. Qeyd olunub ki, Azərbaycanda informasiyaya çatımlılıq prosesinin yaxşılaşdırılması ilə EİTİ məsələsində, xüsusən də Bakıdan kənarda vətəndaş cəmiyyətinin imkanları yaxşılaşacaq. 2012-ci ilin iyulunda QHT Koalisiyası bəyanatla çıxış edərək bildirib ki, “ölkədə EİTİ-nin tətbiqində durğunluğun olması müqavilələrdə pay bölgüsü haqda məlumatların şəffaflığında irəliləyişin olmaması ilə əlaqədardır.

Qrup öz bəyanatında təəssüflə qeyd edib ki, Azərbaycan hökuməti və xarici şirkətlər arasında məhsul bölgüsü haqqında saziş açıqlanmayıb və EİTİ-nin saytına yerləşdirilməyib, baxmayaraq ki, bu barədə öhdəlik var. Bundan əlavə, hökumətin və şirkətlərin EİTİ üzrə açıqladıqları məlumatlar beynəlxalq audit standratlarına uyğunlaşdırılmayıb.

=Xarici keçidlər=

EITI: Azerbaijan

EITI: Azerbaijan Validation Report 2009 (en)

Coalition 'For Improving Transparency in Extractive Industries': Official website (en)

SOFAZ: 2010 Agreement on formation of MSG (en)

RWI: EITI Reports: Results and Analysis (en)

=Qeydlər=