Şah Dəniz

=Xülasə=

“Şahdəniz” Xəzər dənizində Bakıdan təxminən 70 kilometr cənub-şərqdə yerləşən qaz yatağı BP-nin ən böyük kəşfi olub. Rezervuarın hündürlüyü 700 m və ya Bakıdakı Qız Qalasından 25 dəfə çoxdur. Reszervuarın uzunluğu 20 km, eni 7 km və ya təxminən Nyu-Yorkda Manhetten adasının ölçüsü qədərdir.

Avropa şirkətləri ümid edir ki, yataq onları qazla təmin edə və Rusiya tədarükündən asılılıqlarını azalda bilər.

Mərhələ 1
Mərhələ 1 “Şahdəniz” öz fəaliyyətinə 2006-cı ildə başlayıb, gözlənilən maksimum istehsal səviyyəsi ildə 8600 milyon kubmetr qaz və ya gündə 50.000 barel kondensata bərabərdir. Mərhələ 1 Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə qaz tədarükü üçün yeddi il ərzində işlənib hazırlanıb.

Mərhələ 2
“Şahdəniz” və ya yatağın tammiqyaslı işlənməsi (YTİ) yeni Cənub qaz dəhlizinin açılması ilə Avropa və Türkiyəyə qaz ixracı üçün nəzərdə tutulmuş genişmiqyaslı layihədir. BP layihəyə “Şahdəniz” Mərhələ 1-dəki hasilat yolu ilə təmin ediləcək ildə daha 16 milyard kubmetr əlavə ediləcəyinə ümid edir.

25 milyard dollar hesablanmış planlar dəniz platforması ilə əlaqəli iki yeni körpü, 26 sualtı quyu, 550 m dərinlikdə tikilmiş 500 km sualtı boru kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəmərinin (SCP) 16 mlrd. kub və Səngəçal terminalının genişləndirilməsini nəzərdə tutur.

Layihənin FEED mərhələsi 2012-ci ilin aprelində işə salınmalı idi. İkinci mərhələnin 2017-ci ilin sonlarında başlanması planlaşdırılır. İxrac marşrutu seçildikdən, mühəndis tədqiqatları dəqiqləşdirildikdən, gələcək quyular qazıldıqdan, kommersiya sazişləri tamamlandıqdan sonra tikinti ilə bağlı əsas müqavilələr başlayacaq.

=Mülkiyyət=

“Şahdəniz” konsorsiumuna BP (25,5%), Norveçin Statoil (25,5%), İranın NİOC (10%), ARDNŞ (10%), Fransanın Total (10%), Rusiyanın Lukoyl (10%) və Türkiyənin TPAO (9%) şirkətləri daxildir.

2012-ci ilin hesabatına əsasən, Böyük Britaniyanın əsas neft şirkəti olan BP-nin 2013-cü ildə “Şahdəniz” yatağının işlənməsinin ikinci mərhələsində investisiya haqqında qərar qəbul edəcəyi gözlənilir. “Şahdəniz” II layihəsində ümumilikdə 20 milyard ABŞ dolları həcmində investisiya tələb olunur və 2018-ci ildə Avropaya 10 mlrd. kubmetr və Türkiyəyə 6 bcm qaz ixracı səviyyəsinə çatmaq planlaşdırılır.

=İxrac marşrutları=

Londonun Petroleum Economist nəşri bildirib ki, konsorsium qaz nəql edən boru kəmərləri, o cümlədən Türkiyə-Yunanıstan-İtaliya (İTGİ) və Trans-Adriatic Pipeline (TAP) boru kəmərlərini birləşdirən Nabucco ilə bağlı danışıqları həddindən artıq mürəkkəb hesab edir.

“Şahdəniz” II-dən ixrac marşrutunun seçimi konsorsiumun istismar üzrə rəhbərliyi tərəfindən edilməli və marşrut haqqında yekun qərar 2013-cü ildə qəbul edilməlidir. Müxtəlif qaz kəməri variantları yataqdan qaz nəqli üçün rəqabət aparır.

"Əsas məqalə: “Cənub qaz dəhlizi” və Cənubi Qafqaz regionunda boru kəməri siyasəti"

=Qeydlər=