WikiLeaks (az)

WikiLeaks qeyri-kommersiya mətbuat təşkilatıdır. Hökumətlərin, korporasiyaların və digər təşkilatların şəffaflığını artıracağını və bununla da son nəticədə korrupsiyanı azaldacağını və güclü demokratiya yaradacağını elan edib. Təşkilat 2007-ci ildə Avstraliyalı internet fəalı Culian Assanj tərəfindən işə salınıb. Yarandığı gündən etibarən WikiLeaks bütün digər dünya mətbuatından daha çox sayda məxfi sənədlər dərc edib.

=WikiLeaks necə işləyir= Wikileaks anonim xəbər və məlumat mənbələri tərəfindən təqdim edilmiş özəl, məxfi və gizli materialları dərc edir. WikiLeaks həddindən artıq təhlükəsiz elektron poçt vasitəsilə məlumat aldıqda təşkilatın jurnalistləri materialı təhlil edir və yoxlayır, onun əhəmiyyətini göstərmək üçün bir hissəsini cəmiyyət üçün dərc edir. Daha sonra WikiLeaks bu materialı xəbər kimi dərc edir, həmçinin ilkin materialı dərc edir ki, bu da oxucuların orijinal ilkin material kontekstində tarixi təhlil etməsinə imkan verir.

=Məşhur nailiyyətləri = 2007-ci ildən etibarən WikiLeaks, dövlət və korporasiya şəffaflığı, söz azadlığının pozulması, diplomatiya və kəşfiyyat, senzura, müharibə və korrupsiya daxil olmaqla, mübahisəli məsələlər üzrə bir çox tarixləri ifşa edib.

WikiLeaks 2007-ci ildə, Kubanın şərq sahilində, Quantanamo buxtasında Amerika hərbiçilərinin gündəlik əməliyyatlarını təsvir edən təlimat haqqında məlumat sızdığı zaman ictimaiyyətə daxil olub. Təlimatda deyilir ki, bəzi məhbuslara Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin nümayəndələri ilə görüşmək qadağan edilmişdi, Amerika hərbiçiləri bunu dəfələrlə inkar ediblər. 2010-cu ilin iyulunda WikiLeaks ABŞ-ın Əfqanıstanda hərbi əməliyyatları ilə bağlı 75 000-dən çox məxfi fayl dərc edib. Bununla koalisiya qüvvələrinin dinc sakinləri qətlə yetirməsinin dəhşətli təfsilatını, taliblərə hücumların artmasını və koalisiyanın Pakistan və İranın regionda döyüşçülərə kömək etməsi ilə bağlı narahatlıqlarını əks etdirib.

2012-ci ilin martına olan məlumata görə, Wikileaks-ın axtarış sistemi olan Cablagate-də “epet” yarlıkı, neft və təbii qazla bağlı mövzular üçün ABŞ Dövlət Departamentinin yarlıkı olan 7000-dən çox mənbə var idi.

=Tənqid və hüquqi məsələlərs= WikiLeaks məlumatları sızan hökumətlər, təşkilatlar və ayrı-ayrı şəxslər tərəfindən intensiv tənqidə məruz qalıb. 2007-ci ildən etibarən Wikileaks çoxsaylı təşkilatlarla, o cümlədən ABŞ Pentaqonu, Çinin İctimai Təhlükəsizlik Bürosu, Keniyanın keçmiş prezidenti, Bermud adalarının baş naziri, sayentologiya, katolik və mormon kilsəsi, İsveçrənin ən böyük özəl bankı və Rusiya şirkətləri ilə məhkəmə çəkişmələrini udub.

ABŞ-da prezident Barak Obamanın administrasiyası 2010-cu ildə Amerika diplomatik yazışmalarından məlumat sızmasına görə məsuliyyət daşıyan şəxsləri təqib edəcəyini vəd edib. ABŞ xüsusi ordusunun nümayəndəsi Bredli Menninq bu ilin mayında WikiLeaks relizlərinin sayı ilə bağlı məxfi və gizli məlumatın yayılmasına görə həbs edilib. 2008-ci ildə İsveçrənin Julius Baer Group bankı saytn məhkəmə yolu ilə qadağan edilməsinə nail olaraq, Wikileaks-ın qeydiyyatda olduğu domeni – Dynadot-u onun serverlərinin adları olan saytın domenindən uzaq durmağa, sayta çıxış üçün domen adından istifadənin qarşısının alınmasına məcbur etdi. Lakin elə həmin ay Birləşmiş Ştatların dairə məhkəməsi tərəfindən qadağa ləğv edilib və 2008-ci ilin martında bankın iddiasını təmin etməkdən imtina edilib.

Lakin Wikileaks sızan sənədlərdən məlumatları yayandan daha çox nəşriyyatçı qismində çıxış etdiyi üçün, Birləşmiş Ştatlarda Amerika hökuməti sənədlərinin nəşrinə görə söz azadlığını müdafiə edən 1 saylı düzəlişlə güclü müdafiəyə malikdir.

=Xarici keçidlər= WikiLeaks saytı: www.wikileaks.org

Wikileaks search portal: cablegatesearch.net

=Qeydlər=